Zondag 28 oktober 2001
Vicarie Sancti Nicolai is na 500 jaar nog actief,
zo kopte de Gelderlander vorige week

WINTERSWIJK - Zaterdag was het precies 500 jaar geleden dat de stichting Vicarie Sancti Nicolai werd opgericht. Het begon met een altaar in de Jacobskerk van Winterswijk, nu is er een boom geplant.

De eeuwenoude stichting is nog steeds eigenaar van een landgoed, gelegen achter het ziekenhuis in Winterswijk. Herman van Basten, richter van Winterswijk, heeft de vicarie in 1501 opgericht. Vicarieën ontstonden in de 15de en 16de eeuw om in het levensonderhoud van priesters te voorzien. De Vicarie Sancti Nicolai, ontleende haar naam aan het altaar van de heilige Nicolaas in de Jacobskerk.

Nederland telde ooit enkele duizenden vicarieën. Daar zijn er nu nog 24 van over. Die besteden de opbrengst van hun kapitaal nu voornamelijk aan sociale doelen of aan studiebeurzen, zoals ook de Winterswijkse vicarie. Ze zijn verdwenen door onder meer de invloed van de Reformatie. Ze kregen dan een ander doel, bijvoorbeeld ten gunste van de schoolmeesters van de Latijnse scholen of de predikanten opleiding.
Om te zorgen dat het geld ook daadwerkelijk werd uitgekeerd benoemde de overheid een ambtenaar als penningmeester.
In de negentiende eeuw wilde de rijksoverheid eigenlijk van al die vicarieën af en dwong ze om het vermogen te beleggen in Grootboekinschrijvingen van de Staat, die nu niet veel meer waard zijn. De vicarie Sancti Nicolai heeft dat altijd weten tegen te houden.
Sinds 1601 heeft de Stichting er op aangedrongen de goederen van vicarie zelf te mogen beheren. Pas in 1989 kon de Stichting de staat uitkopen. De Stichting is nu van alle vicarieën van wie de goederen werden beheerd door de Staat, de enige die haar eigen vermogen beheert.
Dat vermogen bestaat uit een landgoed "De Batenborgh" van ca. 26 hectaren. Terwijl het beheer door de Overheid nog geen 0,01 % opleverde, behaalde de Stichting het afgelopen jaar een rendement van 7 procent.

Het bestuur ziet de Stichting in de eerste plaats als een cultuurhistorisch monument van het middeleeuwse gedachtegoed. Het is heel bijzonder dat zo'n instelling nog bestaat.

De opbrengst van de vicarie is bestemd als studiefonds. Dit jaar worden vier studenten financieel ondersteund. En die dragen niet per definitie de naam Batenburg of Van Basten Batenburg. Maar de mensen met die familienaam komen wel in aanmerking voor een bestuursfunctie. Op dit moment telt de familie 120 leden.

Winterswijk heeft ook nog een tastbaar bewijs overgehouden aan de viering van het vijfde eeuwfeest van de Stichting Vicarie Sancti Nicolai. Zondagochtend plantte de voorzitter Ben Batenburg, samen met de jongst aanwezige Michiel van Basten Batenburg uit Maastricht, een lindeboom aan de rand van het Arresveld, gelegen achter het streekziekenhuis.

Gedeeltelijk ontleend aan artikel in Gelderlander door Sjoerd van der Werf