Arresveld feiten en fabels

Een groot deel van het landgoed de Batenborgh ligt op de eeuwenoude es genaamd het ‘Arresveld’. Hoog gelegen essen, vaak omgeven door houtwallen, zijn in gebruik voor de landbouw en kenmerkend voor het Nationale Landschap Winterswijk. Begroeide steilranden markeren de percelen en beschermen het gewas tegen vraat.

De es Arresveld of Arrisveld duikt regelmatig op in discussie over de recente ontwikkelingen in dit gebied (Park Achterhoek, zorgpark, Cobercoterrein, Vrijetijdsmarkt Obelink). En er is verwarring over de naam en ligging van de es. Zo ligt het terrein van Arrisveld BV niet op het Arresveld maar ernaast….. En sommigen hebben een te romantisch beeld van een landschappelijk onaangetaste es.

Deze webpagina poogt feit en fictie van elkaar te scheiden. Wat ligt er nu wel of niet op deze es en welke naam moet je nu gebruiken? Is het nou Arresveld, Arrisveld of Arrasveld?

 

Waar liggen de essen rondom Winterswijk?

Het Nationaal Landschap Winterswijk wordt gekenmerkt door grote essen die vaak omzoomd zijn met houtwallen. Het Arresveld ligt in het noord-westen van Winterswijk. (Agrarische landschappenkaart)

 

 

Arresveld is afgeleid van het woord ‘es’

Betekenissen en herkomst:

  • Een es is een hoog gelegen akker. Ze waren geen collectief eigendom. Essen worden omgeven door een eswal, die ervoor moest zorgen dat wild of het eigen vee het bouwland niet konden betreden. Ook moest de eswal verstuiving tegengaan, zodat de vruchtbare grond niet zou verdwijnen. (Wikipedia)
  • Bouwgrond welke bij een dorp  behoort en die aan verschillende eigenaars in gemeenschappelijke eigendom toebehoort; Oorspronkelijk het gemeenschappelijk bouwland der markegenoten (Woordenboek der Nederlandse taal)
  • Essen zijn open, deels gemeenschappelijk gebruikte landbouwarealen die op zijn vroegst dateren uit het begin van de late middeleeuwen; Bouwland rond dorp; ‘markgrond’ vooral in de oostelijke dialecten naast enk; es[ch] (markgrond), vooral in oostelijk dialect.(etymologiebank)

 

Wat is het nu? Arresveld, Arrisveld, Arrasveld of Arusveld?

In 1881 wordt bijv. door het kadaster de schrijfwijze ‘Arresveld’ gebruikt

De Stichting hanteert, als eigenaar van een groot deel van dit gebied, sinds jaar en dag de schrijfwijze Arresveld. Omdat deze naam al sinds de 15e eeuw wordt gebruikt en mede omdat daarin het grondwoord ‘es’ wordt herkend.

Openbare verpachting van percelen van  landgoed de Batenborgh bij Winterswijk in 1881, waarin wordt gesproken over het ‘Arresveld’.

De variëteiten ontstaan doordat het woord ‘es’ afhankelijk van taal of dialect in de loop van de tijd steeds anders wordt uitgesproken. De meest voorkomende varianten zijn ‘Arresveld’ en ‘Arrisveld’. Hierbij een greep uit andere aangetroffen schrijfwijzen:

Arrissfelt 1402, Arresfelt 1478, Arusfeldt 1501, Arnssveltt,  Arrisfelt, Arris­sfeldt 1605, Arrisveld 1809,1840, Arresveld 1881 (kadaster en verpachting; zie plaatje boven). En nadien afwisselend: Arresveld of Arrisveld. Een recente vreemde eend in de bijt is Arrasveldweg. Deze schrijfwijze is in 2016 gewijzigd in Arrisvelderweg.

 

Wat ligt nu wel of niet op het Arresveld?

Onlangs kwam de es weer in het nieuws (juni 2019) omdat de plannen van Park Achterhoek niet haalbaar zijn gebleken en er grond van het voormalige Cobercoterrein is verkocht aan Vrijetijdsmarkt Obelink. Dat perceel ligt niet op het Arrisveld maar werd gekocht van Arrisveld BV. En de verwarring wordt vergroot omdat ook de gronden van Arrisveld BV niet op het Arresveld blijken te liggen…

Om een en ander duidelijk te maken volgt een paar kaartjes. Een kaartje met de nieuw ontwikkelde terreinen, het beoogde zonnepark en een een reeks topografische kaarten. Hieruit blijkt dat NIET op het Arresveld liggen, maar ten oosten ervan:

  • Het SKB streekziekenhuis
  • het Beatrixpark
  • Het geplande Park Achterhoek (Beatrix Gezondheidspark) eigendom van ‘Arrisveld BV’, dat nu (juni 2019) in afgeslankte vorm een nieuw bedrijventerrein wordt.

Het in ontwikkeling zijnde zonnepark Winterswijk is deels gepland op de es en deels erbuiten

Kaart met terreinen en gebouwen die NIET op het Arresveld liggen

 

 

 

 

 

Topografische kaart van het Arresveld uit 2018. De es, gemarkeerd met groene stippels, wordt doorsneden door twee spoorlijnen, een hoogspanningslijn en een rondweg.

De fabel dat de ‘Es onaangeroerd’ is

Er lijkt bij sommigen een romantische beeld te bestaan van de natuur en het Nationaal Landschap Winterswijk met de essen rondom Winterswijk. Meerdere essen zijn evenwel door ingrepen van mensen aangetast. Het Arresveld is landschappelijk nog steeds prachtig. De es is echter landschappelijk wel versnipperd en is in de laatste decennia qua natuur veranderd in wat sommigen noemen een ecologische woestijn. Hierover meer.

De es is landschappelijk versnipperd

Het karakter van de es is door overheden in de loop van de tijd vele malen aangetast. Alhoewel tegenwoordig met meer respect met landschappelijke waarden wordt omgegaan.

  • Vele essen zijn groot, ook het Arresveld. Een beeld bestaat dat alleen kleine essen omgeven zijn door houtwallen. Winterswijk kent juist vele grote essen die omgeven zijn door houtwallen. Het Arresveld beslaat bijv. een oppervlakte van meer dan ca. 70 ha.
  • De aanleg van 2 grote spoorlijnen aan het einde van de 19e eeuw heeft de es tweemaal doorkliefd (het huidige fietspad ligt op een opgeheven spoorlijn naar Groenlo).
  • In de jaren ‘80 van de vorige eeuw zijn er hoogspanningsleidingen bovenlangs de es getrokken.
  • Het Arresveld is ook een groot ruilverkavelings gebied. De vrijwillige Kavelruil Winterswijk-west heeft in de jaren ‘80 van de vorige eeuw de oude wegen- en kavelstructuur weggenomen. Wel zijn toen de es en en de steilranden gehandhaafd, mede op verzoek van de Stichting.
  • Onlangs heeft de Gemeente Winterswijk voor de ontsluiting van het Beatrixpark een nieuwe weg getrokken met een rotonde vanaf de Groenlose weg en daarmee ook weer een hap uit de es genomen.

Qua natuurwaarden wordt de es gezien als een ‘ecologische woestijn’

  • De bodemstructuur is door de aanleg van de gasleiding, de ruilverkaveling, de aanleg van twee spoorlijnen en de hoogspanningsmasten en nog een weg, alsmede door de landbouw verstoord.
  • Een raadslid zei het op 29 mei 2019 tijdens een Raadsvergadering: Het Arresveld is een ‘ecologische woestijn’, ook de vele fietsers en wandelaars dragen daaraan bij.

De Stichting heeft een aantal jaar geleden voorzichtige pogingen gedaan het landschappelijke element van de houtwallen op de oorspronkelijke esrand in haar deel te herstellen. Zij heeft nieuwe zomereiken en inheems bosplantsoen op de steilranden geplant om zo de biodiversiteit t.b.v. de fauna te versterken.  In de plannen voor een zonnepark wordt de esrand gehandhaafd.

 

Historische ontwikkeling van het Arresveld op topografische kaarten

De onderstaande kaarten bevatten uitsneden van topografische kaarten gebaseerd op de de website www.topotijdreis.nl

Fragment kaart van Drossaers uit 1809 (Gelders Archief, Collectie Verpondingskaarten, nr. 44, blz. 179).

Uitsnede topografische kaart Arresveld, 1852

Uitsnede topografische kaart Arresveld, 1883. Goed zijn te zien de nieuw getrokken spoorlijnen naar Groenlo en Zutphen. De noordelijke spoorlijn naar Groenlo is opgeheven en omgezet in een fiets- en wandelpad.

Uitsnede topografische kaart Arresveld, 1966. Met de komst van zuivelfabriek. Later aangeduid als het Coberco-terrein.

Uitsnede topografische kaart Arresveld, 1987. Het Streekziekenhuis Koningin Beatrix (SKB) in Winterswijk wordt zichtbaar.

Uitsnede topografische kaart Arresveld,1993. Met daarop de nieuw getrokken hoogspanningsleiding over het Arresveld.

 

Oudste vermeldingen van het Arresveld (1402)

  • In 1402 verkoopt Goesen van Honesse en zijn vrouw Hilligerdt dat guet Arrissfelt aan Wiegbolt ten Balkenschott (Balkenschot).
  • In een akte uit 1478 verklaart de rechter van Bredevoort, Diterich Raeve, dat Wessel Kremer, vicarius in der kercken to Wenterswick, door zijn momber Frederich Holstein in het goed Arresfelt ‘gefestett unnd nae landtrecht eingehertt ist’.
  • Heer Arnold Kremer, de pastoor van de Jacobskerk in Winters­wijk, deed in 1501 een belangrijke schenking aan de Stichting Vicarie Sancti Nicolai, in de vorm van het goed to Arusfeldt, en een huis, gelegen tussen de pastorie en Ludeke Kedden, in de buurtschap Dorpbu­er. (bron: Archiefcollectie Stichting Vicarie Sancti Nicolai).

bijgewerkt 17 juni 2019